---
Penulisan Disusun Oleh : Mohd Ezli Mashut
Mantan Rakan Media Yaskin Haji 2026 - KT34B
---
Ada tempat di Tanah Suci yang tidak dipenuhi lautan manusia seperti Masjidil Haram. Tiada gema talbiah yang bergema tanpa henti. Tiada cahaya lampu yang memukau pandangan.
Ia hanya tinggalan batu-batu lama, saluran-saluran purba yang sebahagiannya sudah dimamah usia.
Namun, bagi sesiapa yang benar-benar memahami sejarahnya, tempat itu lebih daripada sekadar tinggalan arkeologi.
Itulah Ain Zubaydah.
Tatkala saya menjejakkan kaki di bumi suci sebagai seorang dhuyufurrahman pada musim haji 2026, saya menyaksikan sendiri bagaimana jutaan manusia menikmati pelbagai kemudahan yang begitu luar biasa.
Air sejuk mengalir tanpa putus. Pili-pili air tersedia di hampir setiap penjuru. Terowong moden, jalan raya bertingkat, kereta api berkelajuan tinggi, hospital, pusat kawalan keselamatan dan pelbagai teknologi pintar memudahkan urusan jutaan tetamu Allah.
Namun, di sebalik segala kecanggihan itu, hati saya sering bertanya.
Siapakah yang terlebih dahulu memikirkan kebajikan para tetamu Allah berabad-abad dahulu?
Jawapannya membawa saya kepada seorang wanita yang namanya mungkin tidak sepopular para khalifah besar, tetapi jasa dan pengorbanannya mengalir sehingga ke hari ini, sebagaimana air yang pernah mengalir melalui saluran yang dibinanya.
Nama sebenarnya ialah Amatul Aziz binti Ja’far bin Abi Ja’far al-Mansur, digelar dengan Zubaidah
---
Bayangkan lebih seribu dua ratus tahun dahulu.
Tiada jentera pengorek moden.
Tiada kren.
Tiada satelit.
Tiada komputer.
Tiada teknologi pemetaan digital.
Yang ada hanyalah keimanan, ilmu, keazaman dan pengorbanan.
Ketika itu, perjalanan haji bukan sekadar perjalanan ibadah.
Ia adalah perjalanan yang mempertaruhkan nyawa.
Berbulan-bulan merentasi padang pasir.
Berhadapan dengan panas yang mampu membakar kulit.
Berhadapan dengan rompakan.
Berhadapan dengan penyakit.
Berhadapan dengan kehausan.
Malah ramai yang meninggal dunia sebelum sempat melihat Kaabah.
Di bumi yang gersang itulah, air menjadi nikmat yang jauh lebih mahal daripada emas.
Setiap titisan air menjadi penentu hidup atau mati.
Setiap telaga menjadi harapan.
Setiap mata air menjadi penyelamat.
Mungkin atas sebab itulah Allah SWT menjadikan kisah air begitu dekat dengan sejarah Makkah.
Daripada air Zamzam yang dikurniakan kepada Nabi Ismail AS dan Siti Hajar, sehinggalah kepada Ain Zubaydah yang dibangunkan untuk membantu jutaan tetamu Allah.
---
Permaisuri Zubaydah bukanlah wanita biasa.
Beliau ialah Amatul Aziz binti Ja'far bin Abi Ja'far al-Mansur.
Beliau merupakan cucu kepada Khalifah Abu Ja'far al-Mansur, pengasas Kerajaan Abbasiyah.
Beliau juga merupakan isteri kepada Khalifah Harun al-Rasyid, pemerintah yang memimpin salah sebuah zaman kegemilangan tamadun Islam.
Beliau ialah ibu kepada Khalifah al-Amin.
Namun sejarah tidak mengingati beliau hanya kerana keturunannya.
Sejarah mengingati beliau kerana amal solehnya.
Sejak kecil, beliau terkenal dengan kecantikannya sehingga digelar "Zubaydah". Namun kecantikan fizikal bukanlah kelebihan terbesar yang dimilikinya.
Beliau ialah seorang wanita yang berilmu.
Seorang penyair.
Seorang pencinta seni.
Seorang ilmuwan.
Seorang dermawan.
Seorang pentadbir yang bijaksana.
Beliau menjadikan Baghdad berkembang sebagai pusat ilmu, kebudayaan dan ketamadunan dunia Islam.
Beliau membiayai pembangunan pendidikan, kesusasteraan, kebajikan dan pelbagai institusi yang memberi manfaat kepada masyarakat.
Lebih mengagumkan, istananya bukan hanya dipenuhi kemewahan.
Menurut beberapa catatan sejarah, beliau menjaga sekitar seratus orang wanita yang menghafaz al-Quran. Mereka bergilir-gilir membaca al-Quran sepanjang hari sehingga suasana di istana dipenuhi alunan bacaan al-Quran yang diibaratkan seperti dengungan lebah.
Betapa indahnya sebuah istana yang dipenuhi al-Quran, bukan sekadar hiburan.
---
Segala-galanya berubah apabila beliau menunaikan ibadah haji.
Di hadapan matanya sendiri, beliau melihat penderitaan para jemaah.
Orang tua kehausan.
Kanak-kanak menangis.
Musafir berebut mendapatkan air.
Penduduk Makkah sendiri hidup dalam kesempitan kerana sumber air yang semakin berkurangan.
Sebahagian wadi telah kering.
Telaga-telaga tidak lagi mampu memenuhi keperluan.
Beliau tidak sekadar bersimpati.
Beliau bertindak.
Ramai orang mampu menangis melihat penderitaan.
Tetapi hanya sedikit yang sanggup mengorbankan harta untuk mengubah keadaan.
Inilah bezanya belas kasihan yang hanya tinggal di bibir dengan rahmat yang diterjemahkan melalui tindakan.
---
Sekembalinya ke Baghdad, beliau mengumpulkan jurutera-jurutera terbaik.
Arahan diberikan.
Carilah sumber air terbaik.
Binalah saluran yang mampu membawa air ke Makkah.
Walaupun kosnya terlalu besar.
Walaupun laluannya amat sukar.
Walaupun terpaksa menebuk bukit-bukau.
Walaupun perlu merentasi lembah.
Riwayat yang masyhur menyebut bahawa apabila pegawai-pegawainya memaklumkan tentang kos pembinaan yang sangat tinggi, beliau menjawab dengan kata-kata yang begitu mengagumkan:
"Teruskan pembinaan itu, walaupun setiap satu pukulan cangkul memerlukan satu dinar."
Ungkapan ini bukan sekadar kata-kata.
Ia menggambarkan keluasan jiwa seorang wanita yang memahami bahawa pengorbanan untuk agama tidak boleh diukur dengan nilai wang.
---
Maka bermulalah pembinaan antara projek kejuruteraan Islam yang paling hebat dalam sejarah.
Hampir sepuluh tahun diperlukan untuk menyiapkannya.
Saluran sepanjang kira-kira 38 kilometer dibina dari Wadi Nu'man menuju ke Makkah.
Ia merentasi gunung-ganang dan bukit-bukau.
Menembusi batu keras.
Melalui cerun curam.
Menggunakan sistem graviti yang sangat teliti.
Juruteranya membina saluran daripada batu dan tanah liat yang disusun dengan begitu kemas.
Cincin-cincin batu khas dipasang bagi mengawal tekanan dan kelancaran aliran air.
Semuanya dilakukan tanpa sistem komputer.
Tanpa teknologi moden dan canggih seperti hari ini.
Namun hasilnya mampu bertahan lebih seribu tahun.
Hari ini, apabila jurutera moden mengkaji struktur tersebut, mereka mengagumi ketelitian reka bentuknya.
Ia membuktikan bahawa tamadun Islam bukan sekadar tamadun masjid.
Ia juga tamadun ilmu.
Tamadun sains.
Tamadun kejuruteraan.
Tamadun kebajikan.
---
Ketika berdiri di Tanah Suci, saya tidak dapat menahan diri daripada berfikir.
Berapa ramai antara jutaan jemaah hari ini yang mengetahui nama wanita ini?
Kita menikmati air yang sentiasa tersedia.
Kita membuka pili.
Air mengalir.
Kita mengisi botol.
Kita membasuh muka.
Kita mengambil wuduk.
Segalanya begitu mudah.
Sedangkan suatu ketika dahulu, seteguk air mampu menentukan hidup atau mati.
Ain Zubaydah mengajar saya bahawa setiap kemudahan yang kita nikmati hari ini sebenarnya dibina di atas pengorbanan generasi terdahulu.
---
Lebih menarik lagi, projek ini dibiayai menggunakan harta peribadi beliau.
Nilai yang direkodkan mencecah sekitar 1.7 juta dinar.
Jika dianggarkan berdasarkan nilai emas pada hari ini, jumlahnya mencecah berbilion ringgit.
Namun beliau tidak menganggapnya sebagai kerugian.
Beliau melihatnya sebagai pelaburan akhirat.
Beliau tidak membina istana baharu.
Beliau tidak membeli permata yang lebih mahal.
Beliau memilih membina saluran air.
Kerana beliau tahu, selagi air itu mengalir, selagi itulah pahala turut mengalir.
Inilah makna sebenar sedekah jariah.
---
Hari ini, sebahagian besar fungsi Ain Zubaydah telah digantikan oleh sistem bekalan air moden yang jauh lebih canggih.
Namun tinggalan saluran batu, terowong dan struktur purbanya masih wujud.
Ia menjadi saksi bahawa umat Islam pernah mencapai tahap kecemerlangan kejuruteraan yang luar biasa.
Lebih penting lagi, ia menjadi saksi bahawa wanita Islam pernah menjadi pemimpin pembangunan ummah.
---
Ain Zubaydah juga mengajar kita bahawa ibadah tidak hanya berlaku di atas sejadah.
Ada orang berjihad dengan ilmu.
Ada orang berjihad dengan pena.
Ada orang berjihad dengan tenaga.
Ada orang berjihad dengan kepakaran.
Ada orang berjihad dengan harta.
Semuanya bernilai di sisi Allah apabila dilakukan dengan ikhlas.
Permaisuri Zubaydah tidak menggenggam cangkul.
Beliau tidak mengangkat batu.
Beliau tidak menggali terowong.
Namun beliau menyediakan segala yang diperlukan sehingga projek itu berjaya.
Begitulah luasnya pintu amal.
---
Hari ini kita sering beranggapan bahawa untuk menyumbang kepada agama, kita mesti menjadi pendakwah.
Hakikatnya tidak.
Doktor boleh berbakti.
Jurutera boleh berbakti.
Arkitek boleh berbakti.
Guru boleh berbakti.
Usahawan boleh berbakti.
Pakar teknologi boleh berbakti.
Setiap kepakaran boleh menjadi jalan menuju syurga apabila digunakan untuk maslahat umat.
---
Haji 2026 benar-benar membuka mata saya.
Saya melihat ribuan petugas yang tidak pernah berhenti bekerja.
Mutawif
Doktor.
Jururawat.
Polis.
Tentera.
Petugas kebersihan.
Pemandu bas.
Jurutera.
Operator kereta api.
Sukarelawan.
Mereka semua sebenarnya sedang menyambung legasi yang pernah dimulakan oleh Permaisuri Zubaydah.
Mereka mungkin tidak dikenali.
Namun Allah mengetahui setiap peluh mereka.
---
Ain Zubaydah bukan sekadar kisah saluran air.
Ia ialah kisah empati.
Kisah kepimpinan.
Kisah wakaf.
Kisah ilmu.
Kisah keberanian membuat keputusan.
Kisah wanita hebat.
Kisah tamadun.
Kisah akhirat.
---
Ibrah dan Pengajaran
Daripada kisah Ain Zubaydah, terdapat begitu banyak mutiara hikmah yang boleh dijadikan pedoman sepanjang zaman.
1. Keprihatinan adalah asas kepimpinan. Pemimpin yang hebat ialah mereka yang melihat penderitaan rakyat sebagai tanggungjawab, bukan sekadar statistik.
2. Pengorbanan harta untuk agama merupakan pelaburan yang tidak pernah rugi. Harta akan habis di dunia, tetapi pahala sedekah jariah terus mengalir.
3. Ilmu dan iman mesti berjalan seiring. Ain Zubaydah membuktikan bahawa kemajuan teknologi tidak bercanggah dengan agama, bahkan menjadi alat untuk berkhidmat kepada umat.
4. Wanita memainkan peranan besar dalam membina tamadun Islam. Sejarah Islam sarat dengan tokoh wanita yang menjadi penyumbang utama dalam pendidikan, kebajikan, ekonomi dan pembangunan.
5. Jangan menunggu kaya untuk memberi manfaat. Yang paling penting ialah kesungguhan dan keikhlasan.
6. Kemudahan yang kita nikmati hari ini lahir daripada pengorbanan generasi terdahulu. Maka jangan sia-siakan nikmat tersebut.
7. Wakaf ialah pelaburan yang merentasi zaman. Sesuatu manfaat yang berkekalan mampu memberi ganjaran sehingga selepas pemiliknya meninggal dunia.
8. Haji mendidik jiwa untuk melihat penderitaan manusia. Ibadah bukan sekadar ritual, tetapi latihan membina hati yang penuh belas ihsan.
9. Umat Islam pernah menjadi peneraju kejuruteraan dan inovasi dunia. Sejarah ini seharusnya membakar semangat generasi muda untuk kembali menguasai ilmu.
10. Amal yang ikhlas akan hidup lebih lama daripada usia manusia. Permaisuri Zubaydah telah lama kembali menghadap Allah, tetapi namanya terus disebut kerana manfaat yang ditinggalkannya.
---
10 Idea Wakaf yang Bermanfaat kepada Ummah
Semangat Ain Zubaydah tidak sepatutnya hanya dikagumi, tetapi diteruskan dalam bentuk amal yang sesuai dengan keperluan zaman.
1. Wakaf Air Bersih
Membina telaga, sistem penapisan air, tangki air atau membiayai bekalan air bersih di kawasan pedalaman dan negara yang mengalami krisis air.
2. Wakaf Pendidikan
Membiayai pembinaan sekolah, perpustakaan, makmal, pusat tahfiz, biasiswa, atau pembelian buku dan peralatan pembelajaran.
3. Wakaf Al-Quran Digital dan Braille
Menyediakan mushaf al-Quran, aplikasi al-Quran, al-Quran Braille serta bahan pembelajaran untuk golongan kurang upaya penglihatan.
4. Wakaf Kesihatan
Menyumbang kepada pembinaan klinik, hospital wakaf, ambulans, mesin dialisis, kerusi roda, atau dana rawatan pesakit yang memerlukan.
5. Wakaf Teknologi Dakwah
Membangunkan platform pembelajaran Islam, aplikasi mudah alih, studio rakaman dakwah, portal ilmu dan kandungan digital yang bermanfaat.
6. Wakaf Rumah Musafir dan Rumah Transit
Menyediakan tempat penginapan sementara untuk pesakit, pelajar, musafir, mualaf atau keluarga yang memerlukan.
7. Wakaf Makanan
Menubuhkan dapur komuniti, bank makanan, peti makanan percuma atau dana makanan untuk fakir miskin dan mangsa bencana.
8. Wakaf Alam Sekitar
Menanam pokok, memulihara kawasan tadahan air, membina taman komuniti serta melaksanakan projek pemeliharaan alam yang memberi manfaat jangka panjang.
9. Wakaf Kemahiran dan Keusahawanan
Menubuhkan pusat latihan kemahiran, inkubator usahawan, bengkel vokasional dan program peningkatan ekonomi golongan asnaf.
10. Wakaf Ilmu dan Kepakaran
Mewakafkan masa, pengalaman serta kepakaran profesional seperti guaman, perubatan, kejuruteraan, pendidikan, kaunseling, teknologi maklumat dan penyelidikan demi kemajuan umat.
---
Ketika saya meninggalkan Tanah Suci, bukan hanya Kaabah yang saya rindui.
Bukan hanya Arafah.
Bukan hanya Muzdalifah.
Bukan hanya Mina.
Saya turut membawa pulang rasa kagum kepada seorang wanita yang hidup lebih seribu dua ratus tahun dahulu, tetapi masih "mengalirkan air" ke dalam hati manusia hingga hari ini.
Saya membayangkan, mungkin suatu hari nanti apabila seluruh amal manusia dihimpunkan di Padang Mahsyar, masih ada pahala yang terus mengalir kepada Permaisuri Zubaydah daripada setiap manfaat yang lahir hasil ilham, inspirasi dan legasi yang ditinggalkannya.
Begitulah indahnya sedekah jariah.
Pemiliknya telah lama kembali kepada Allah.
Namun pahalanya tidak pernah berhenti mengalir.
Moga-moga kisah Ain Zubaydah tidak sekadar menjadi catatan sejarah yang dibaca sekali lalu. Biarlah ia menjadi cermin yang memantulkan persoalan kepada diri kita sendiri:
Apakah "Ain Zubaydah" yang sedang kita bina untuk akhirat kita?
Mungkin bukan saluran air sepanjang puluhan kilometer.
Mungkin bukan projek bernilai berbilion ringgit.
Tetapi sekurang-kurangnya, biarlah ada satu amal yang terus mengalir manfaatnya apabila nama kita nanti hanya tinggal ukiran pada batu nisan, sementara pahala masih terus mengalir di sisi Allah SWT.
Kerana akhirnya, bukan sebesar mana harta yang akan ditanya, tetapi sebesar mana manfaat yang telah kita tinggalkan untuk agama, manusia dan seluruh alam.
